Όπυ  Ζούνη: Η τέχνη ως ζωή, μνήμη και επικοινωνία.

Γράφει η Έλενα Ντάκουλα

Opi Zouni exhibition

Με ιδιαίτερη συγκίνηση, παρουσία μελών της οικογένειάς της και πλήθους κόσμου, εγκαινιάστηκε στις 17 Σεπτεμβρίου, στο Μορφωτικό Ίδρυμα της ΕΣΗΕΑ η έκθεση «Όπυ Ζούνη: Η Τέχνη είναι η ίδια η Ζωή – Ιστορίες στο Τετράγωνο – Ανοιχτά Βιβλία», ένα αφιέρωμα στη ζωή και το έργο της σπουδαίας Ελληνίδας εικαστικού Όπυς Ζούνη ( 1941 – 2008 ).

Μια έκθεση που δεν επιχειρεί απλώς να παρουσιάσει το έργο μιας από τις σημαντικότερες εκπροσώπους της γεωμετρικής αφαιρετικής τέχνης στην Ελλάδα, αλλά να φωτίσει παράλληλα τη ζωή, τη σκέψη, τις σχέσεις και τη βαθύτερη ανθρώπινη διάσταση της δημιουργού.

Από την πρώτη στιγμή των εγκαινίων έγινε σαφές πως η παρουσία της Ζούνη στον χώρο της ΕΣΗΕΑ δεν είναι τυχαία. Η καλλιτέχνιδα είχε αναπτύξει μια ιδιαίτερη σχέση με τους δημοσιογράφους και, κυρίως, με τους ανθρώπους του πολιτιστικού ρεπορτάζ. Όπως χαρακτηριστικά ειπώθηκε, υπήρξε «η εκλεκτή του πολιτιστικού ρεπορτάζ», μια γυναίκα που είχε δημιουργήσει σχέσεις βαθιάς αλληλοεκτίμησης και εμπιστοσύνης με πολλούς δημοσιογράφους.

Η έκθεση έρχεται, έτσι, να συναντήσει δύο κόσμους που έχουν περισσότερα κοινά απ’ όσα ίσως φαίνονται αρχικά: την τέχνη και τη δημοσιογραφία. Και οι δύο, όπως τονίστηκε, προσπαθούν να καταγράψουν, να ερμηνεύσουν και να διαφυλάξουν την πραγματικότητα της εποχής τους, μεταφέροντάς την ως ζωντανή μνήμη στις επόμενες γενιές.

Η ίδια η Όπυ Ζούνη είχε συνοψίσει με μια λιτή αλλά χαρακτηριστική φράση τη σχέση της με την τέχνη: «Η τέχνη είναι η ίδια η ζωή». Και πράγματι, αυτή η αντίληψη διατρέχει ολόκληρη την έκθεση. Για τη Ζούνη η δημιουργία δεν φαίνεται να ήταν απλώς μια αισθητική επιλογή, αλλά ένας τρόπος να κατανοεί τον κόσμο και να συνομιλεί μαζί του.

Κεντρική θέση στην καλλιτεχνική της γλώσσα κατέχει το τετράγωνο. Οι γεωμετρικές μορφές, οι καθαρές γραμμές και οι οργανωμένες επιφάνειες μπορεί εκ πρώτης όψεως να δημιουργούν την αίσθηση μιας αυστηρής, απόλυτα ελεγχόμενης σύνθεσης. Πίσω όμως από αυτή τη γεωμετρική καθαρότητα υπάρχει ένας βαθύτερος διάλογος ανάμεσα στο ορατό και το κρυμμένο, στον χώρο και τη μνήμη, στην τάξη και την ανθρώπινη εμπειρία. Το τετράγωνο γίνεται έτσι κάτι περισσότερο από ένα σχήμα· γίνεται ένα πλαίσιο μέσα στο οποίο η καλλιτέχνιδα αναζητά και αποκαλύπτει τον κόσμο.

Αντίστοιχα, τα «Ανοιχτά Βιβλία» παραπέμπουν στη γνώση, στην επικοινωνία, στη μνήμη και στην αποκάλυψη. Το βιβλίο ανοίγει και μαζί του ανοίγει ένας χώρος συνάντησης ανάμεσα στον δημιουργό και τον θεατή. Η έκθεση, άλλωστε, φιλοξενείται στη βιβλιοθήκη της ΕΣΗΕΑ, έναν χώρο γεμάτο ιστορία και περίπου 60.000 τόμους, γεγονός που προσδίδει έναν επιπλέον συμβολισμό στη συνύπαρξη των έργων της Ζούνη με τα βιβλία.

Ιδιαίτερη σημασία έχει ότι δεν παρουσιάζονται μόνο έργα τέχνης. Η έκθεση περιλαμβάνει 19 ενότητες και 15 τεκμήρια από το αρχείο, μεταξύ των οποίων προσωπικές επιστολές και άλλα σπάνια υλικά. Μέσα από αυτά αποκαλύπτεται μια διαφορετική πλευρά της Ζούνη: η γυναίκα πίσω από την καλλιτέχνιδα, οι σχέσεις της με τους σύγχρονούς της, η διεθνής της παρουσία, αλλά και η σύνδεσή της με την κοινωνική πραγματικότητα και τον άνθρωπο.

Ανάμεσα στα ιδιαίτερα στοιχεία της έκθεσης ξεχωρίζει και ένα σχέδιο με μελάνι του Γάλλου γλύπτη César, αφιερωμένο στη Όπυ Ζούνη, καθώς και επιστολές της προσωπικής της αλληλογραφίας, που παρουσιάζονται για πρώτη φορά. Πρόκειται για υλικό που επιτρέπει στον επισκέπτη να πλησιάσει όχι μόνο την καλλιτεχνική της παραγωγή αλλά και το προσωπικό της σύμπαν.

Οι άνθρωποι που μίλησαν για τη Ζούνη κατά τη διάρκεια των εγκαινίων στάθηκαν ιδιαίτερα στη δύναμη και την ανθεκτικότητά της. Η πορεία της παρουσιάστηκε ως μια συνεχής προσπάθεια δημιουργίας και υπέρβασης εμποδίων. Μια γυναίκα που, παρά τις αντιξοότητες, παρέμεινε σταθερά προσηλωμένη στην τέχνη της, αντιμετωπίζοντας τη διαδρομή της με αξιοπρέπεια και δύναμη. Η δημιουργία, επομένως, δεν ήταν μόνο αισθητική κατεύθυνση, αλλά και ένας τρόπος αντοχής, αυτοπραγμάτωσης και εσωτερικής αναζήτησης.

Παράλληλα, οι μαρτυρίες και τα κείμενα ανθρώπων της τέχνης που περιλαμβάνονται στο αφιέρωμα αναδεικνύουν την ιδιαίτερη ποιότητα της δουλειάς της. Η Ζούνη περιγράφεται ως μια καλλιτέχνιδα που κατάφερε να δημιουργήσει «μια δική της, εντελώς ατομική, προσωπική γλώσσα», εύκολα αναγνωρίσιμη και διακριτή. Η γεωμετρική της αφαίρεση δεν αντιμετωπίζεται ως ψυχρή ή απρόσωπη. Αντίθετα, μέσα από την πειθαρχία της φόρμας αναδύεται μια έντονα ποιητική και ανθρώπινη διάσταση.

Και ίσως αυτό είναι που κάνει το έργο της να παραμένει επίκαιρο. Η Ζούνη δεν χρησιμοποιεί τη γεωμετρία για να απομακρυνθεί από την πραγματικότητα, αλλά για να την κοιτάξει με διαφορετικό τρόπο. Να οργανώσει το χάος, να αναζητήσει την ουσία πίσω από την εικόνα και να μετατρέψει το καθημερινό και το βιωμένο σε μια νέα εικαστική πραγματικότητα.

Η επιλογή της να τιμηθεί από το Μορφωτικό Ίδρυμα της ΕΣΗΕΑ αποκτά επομένως έναν ευρύτερο χαρακτήρα. Όπως ειπώθηκε χαρακτηριστικά στα εγκαίνια, «σήμερα ξεκίνησε ένα νέο κεφάλαιο του διαλόγου των δημοσιογράφων με την τέχνη». Η έκθεση δεν λειτουργεί μόνο ως φόρος τιμής σε μια μεγάλη Ελληνίδα καλλιτέχνιδα. Λειτουργεί και ως συνάντηση της τέχνης με τη μνήμη, της δημιουργίας με την ιστορία και του εικαστικού έργου με τον δημοσιογραφικό λόγο.

Και στο τέλος παραμένει η πιο απλή, αλλά ίσως και η πιο ουσιαστική φράση: «Η τέχνη είναι η ίδια η ζωή». Μέσα από τα έργα, τα βιβλία, τις επιστολές και τις μαρτυρίες, η έκθεση επιχειρεί να μας δείξει ακριβώς αυτό: πως πίσω από τις γεωμετρικές γραμμές και τα αυστηρά σχήματα της Όπυ Ζούνη υπήρχε ένας βαθύς διάλογος με τη ζωή, τον άνθρωπο, τον χρόνο και τη μνήμη. Και πως η τέχνη της δεν ήταν απλώς ένας τρόπος να βλέπει τον κόσμο, αλλά ένας τρόπος να υπάρχει μέσα σε αυτόν.

Φωτογραφίες © Έλενα Ντάκουλα

Πληροφορίες:

«Όπυ Ζούνη: Η Τέχνη είναι η ίδια η Ζωή: Ιστορίες στο Τετράγωνο – Ανοικτά Βιβλία»

Εγκαίνια: Πέμπτη 17 Σεπτεμβρίου 2026, ώρα 19:30

Διάρκεια έκθεσης: 17 Σεπτεμβρίου – 29 Οκτωβρίου 2026

Ώρες λειτουργίας: Δευτέρα – Παρασκευή: 9:00-16:00

Σάββατο και Κυριακή κλειστά

Η έκθεση θα παραμείνει κλειστή κατά την επίσημη αργία της 28^ης Οκτωβρίου.

Βιβλιοθήκη ΕΣΗΕΑ «Δημήτρης Ι. Πουρνάρας» | Ακαδημίας 20, Αθήνα, 10671, 2^ος όροφος | 210-3675560 

https://vivliothikiesiea.gr  library@esiea.gr

Η Έλενα Ντάκουλα σπούδασε Διαφήμιση και Δημόσιες Σχέσεις και εργάστηκε στο τμήμα Δημοσίων Σχέσεων της “AVINOIL S.A.” του Ομίλου Βαρδινογιάννη και της ημερήσιας εφημερίδας «Μεσημβρινή» του ιδίου Ομίλου καθώς και στο τμήμα Διεθνών Συναλλαγών της Εθνικής Τράπεζας της Ελλάδας, στο υποκατάστημα της Βοστώνης.

Σταμάτησε να εργάζεται όταν γεννήθηκε το πρώτο της παιδί και επέστρεψαν στην Ελλάδα. Όταν ο χρόνος της το επέτρεψε έμαθε ισπανικά, κληρώθηκε στο Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο και ολοκλήρωσε επιτυχώς το πρόγραμμα «Ισπανική Γλώσσα και Πολιτισμός».

Πιστεύοντας στη δια βίου μάθηση παρακολούθησε κύκλους σεμιναρίων για φιλοσοφία, τέχνη και πολιτισμό, τα οποία εκπονήθηκαν από την «Ακαδημία Πλάτωνα» και τον «Κωστή Παλαμά», υπό την αιγίδα του Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών.

Λάτρης της Αθήνας, δείχνει μεγάλο ενδιαφέρον σε ό,τι αφορά τα πολιτιστικά δρώμενα της πόλης με ενεργό συμμετοχή και εθελοντική εργασία σε αντίστοιχες ομάδες, συλλόγους και σωματεία.

Εκτός από τα ταξίδια και τη Σίφνο αγαπάει πολύ τα ζώα έχοντας ιδιαίτερη αδυναμία στις 7 οικόσιτες γάτες της.

Αρθρογραφεί στην https://www.athensvoice.gr και στο διαδίκτυο. Είναι παντρεμένη και έχει δύο κόρες.