«Άνθρωπος εν εικόνι διαπορεύεται». Οι 32οι ΠΛΟΕΣ στην Άνδρο και το Αίνιγμα της εικόνας.

Γράφει η Έλενα Ντάκουλα

32nd PLOES of Andros

Η παρουσίαση της έκθεσης «Το Αίνιγμα της Εικόνας / Άνθρωπος εν εικόνι διαπορεύεται», που εγκαινιάζει τους 32ους ΠΛΟΕΣ του Ιδρύματος Πέτρου και Μαρίκας Κυδωνιέως στην Άνδρο, ξεκίνησε ως μια συνέντευξη Τύπου για τη φετινή διοργάνωση και εξελίχθηκε σταδιακά σε μια ευρύτερη φιλοσοφική συζήτηση γύρω από την εικόνα και τη θέση της στη σύγχρονη ζωή.

Οι ΠΛΟΕΣ, ένας από τους πλέον μακρόβιους και αναγνωρισμένους ιδιωτικούς εικαστικούς θεσμούς της χώρας, συμπληρώνουν φέτος τριάντα δύο χρόνια συνεχούς παρουσίας, παραμένοντας πιστοί στην αρχική τους στόχευση: την ποιοτική πολιτιστική αποκέντρωση και τη δημιουργία ενός σταθερού διαλόγου ανάμεσα στη σύγχρονη τέχνη και την κοινωνία.

Η φετινή έκθεση, σε επιμέλεια της ιστορικού τέχνης και θεωρητικού του πολιτισμού Αθηνάς Σχινά, συγκεντρώνει έργα ζωγραφικής, γλυπτικής, χαρακτικής, φωτογραφίας, ψηφιδωτού και εγκαταστάσεων είκοσι τεσσάρων καλλιτεχνών, οι οποίοι προσεγγίζουν από διαφορετικές αφετηρίες και με διαφορετικά εικαστικά ιδιώματα το κεντρικό ερώτημα της διοργάνωσης: ποια είναι σήμερα η σχέση του ανθρώπου με την εικόνα;

Η έκθεση παρουσιάζεται στο διώροφο κτήριο του Ιδρύματος Πέτρου και Μαρίκας Κυδωνιέως στη Χώρα της Άνδρου και περιλαμβάνει έργα είκοσι τεσσάρων νεότερων και σύγχρονων δημιουργών, οι οποίοι προσεγγίζουν το θέμα μέσα από διαφορετικές διαδρομές, εικαστικές γλώσσες και προσωπικές αναζητήσεις, διαμορφώνοντας μια γόνιμη και πολυφωνική διαλεκτική συμπαράθεση. Τα εγκαίνια πραγματοποιούνται το Σάββατο 25 Ιουλίου 2026, ενώ η έκθεση θα διαρκέσει έως και τις 4 Οκτωβρίου.

Το ίδιο το θέμα της έκθεσης αντλεί την αφετηρία του από τη φράση του 73ου Ψαλμού του Δαβίδ «Άνθρωπος εν εικόνι διαπορεύεται», υπενθυμίζοντας ότι ο άνθρωπος διασχίζει τη ζωή του μέσα από εικόνες, δημιουργώντας τες, καταναλώνοντάς τες, αποθηκεύοντάς τες και τελικά αναγνωρίζοντας τον εαυτό του μέσα από αυτές.

Αυτό όμως που αποδείχθηκε ιδιαίτερα ενδιαφέρον κατά την παρουσίαση της έκθεσης ήταν ότι η θεωρητική αυτή αφετηρία δεν παρέμεινε στο επίπεδο ενός επιμελητικού σημειώματος ή ενός τυπικού δελτίου Τύπου. Η ομιλία της Αθηνάς Σχινά λειτούργησε ως μια εκτενής προφορική ανάπτυξη του ίδιου του θεωρητικού πυρήνα της έκθεσης, μετατρέποντας σταδιακά τη συνέντευξη Τύπου σε μια ευρύτερη φιλοσοφική συζήτηση γύρω από την εικόνα, τη μνήμη, το βλέμμα και την ανθρώπινη εμπειρία.

Υπό αυτή την έννοια, η ομιλία δεν απομακρύνθηκε ποτέ από το θέμα της έκθεσης· αντίθετα, ξεδίπλωσε μπροστά στο κοινό τις διαδρομές σκέψης που οδήγησαν στη σύλληψη του ίδιου του εκθεσιακού εγχειρήματος.

Η αφετηρία του φετινού προβληματισμού βρίσκεται στα κοινωνικά δίκτυα και στη διαρκή παραγωγή και κατανάλωση εικόνων που χαρακτηρίζει τη σύγχρονη ψηφιακή ζωή. Η εικόνα δεν αποτελεί πλέον απλώς μέσο αναπαράστασης της πραγματικότητας· μετατρέπεται συχνά σε υποκατάστατό της. Η καθημερινή εμπειρία βιώνεται όλο και περισσότερο μέσα από φωτογραφίες, οθόνες, αποθηκευμένες αναμνήσεις και κατασκευασμένες εκδοχές του εαυτού μας.

Η επιμελήτρια της έκθεσης υπογράμμισε ότι η εικόνα μπορεί να λειτουργήσει ταυτόχρονα ως μέσο επικοινωνίας και ως μηχανισμός εγκλωβισμού, καλλιεργώντας ναρκισσισμό, αυτοαναφορικότητα, εξάρτηση από την επιβεβαίωση, πλαστοπροσωπία και μια ιδιότυπη μορφή εξουσίας που γεννάται μέσα από την προβολή και την κατανάλωση του ίδιου μας του ειδώλου.

Δεν είναι τυχαίο ότι η ίδια συνέδεσε αυτή τη διαδικασία με τα Θυέστεια Δείπνα: όπως ο Ατρέας καταναλώνεται τελικά από την ίδια τη λογική της εκδίκησης που ο ίδιος δημιούργησε, έτσι και ο σύγχρονος άνθρωπος κινδυνεύει να καταναλωθεί από τις εικόνες που παράγει και αναπαράγει αδιάκοπα. Από εκεί και πέρα η συνέντευξη Τύπου άρχισε να μεταμορφώνεται σε διάλεξη.

Οι αναφορές στον Νάρκισσο, στη Μέδουσα, στον Φιέστη και στους μεγάλους σταθμούς της φιλοσοφικής σκέψης δεν αποτέλεσαν παρεκβάσεις ή λογοτεχνικές διακοσμήσεις της ομιλίας. Αντιθέτως, λειτούργησαν ως τα ερμηνευτικά εργαλεία μέσα από τα οποία επιχειρήθηκε να φωτιστεί η σημερινή σχέση του ανθρώπου με την εικόνα και την ψηφιακή αναπαράσταση του εαυτού του.

Ο Νάρκισσος, παγιδευμένος στο ίδιο του το είδωλο, ερωτεύεται την αντανάκλαση και χάνεται μέσα σε αυτήν· η Μέδουσα, αντιστρέφοντας τη σχέση θεατή και θεάματος, μετατρέπει σε λίθο εκείνον που την κοιτάζει. Η αντιπαραβολή αυτών των δύο βλεμμάτων λειτούργησε ως αλληγορία της σύγχρονης σχέσης μας με τις εικόνες. Άραγε κοιτάζουμε εμείς τις εικόνες ή τελικά εκείνες μάς κοιτούν και μας διαμορφώνουν;

Από τον Αριστοτέλη και τον νεοπλατωνισμό μέχρι τον Μιχαήλ Ψελλό, τη βυζαντινή σκέψη και τη σύγχρονη φαινομενολογία, η συζήτηση κινήθηκε διαρκώς ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν, αναζητώντας εκείνα τα σταθερά ερωτήματα που συνοδεύουν τον άνθρωπο σε κάθε εποχή: τι είναι η εικόνα, τι είναι η μνήμη, τι είναι το βλέμμα και ποια είναι τελικά η σχέση μας με την πραγματικότητα.

Στο τέλος, το συμπέρασμα έμοιαζε να επιστρέφει στην ίδια την τέχνη. Το έργο τέχνης δεν υπάρχει για να επιβεβαιώσει βεβαιότητες αλλά για να γεννήσει ερωτήματα. Ο θεατής δεν είναι παθητικός αποδέκτης αλλά ενεργός συνομιλητής και συνδημιουργός του νοήματος. Η εικόνα δεν είναι προορισμός αλλά δρόμος· μια αφορμή για σκέψη, αμφιβολία και αναζήτηση.

Σε αυτό το πλαίσιο, η αναφορά της Αθηνάς Σχινά στη φράση του Μαξίμ Γκόρκι ότι «η αισθητική είναι η ηθική του μέλλοντος» λειτούργησε σχεδόν ως κατακλείδα της συζήτησης, υπενθυμίζοντας ότι η αισθητική δεν αποτελεί πολυτέλεια ή διακόσμηση, αλλά έναν βαθύτερο τρόπο κατανόησης του κόσμου και συνύπαρξης με τους άλλους.

Στην εκδήλωση μίλησε επίσης η πρόεδρος του Ιδρύματος Πέτρου και Μαρίκας Κυδωνιέως, Βιβή Ι. Παλαιοκρασσά, η οποία υπογράμμισε ότι οι ΠΛΟΕΣ αποτελούν δημιούργημα της Αθηνάς Σχινά, εκφράζοντας την εμπιστοσύνη και τη διαχρονική στήριξη του Ιδρύματος στο έργο και το όραμά της. Αναφέρθηκε ακόμη στη σταθερά θερμή ανταπόκριση του κοινού, αλλά και στην παρουσία των νεότερων επισκεπτών που παρακολουθούν τις εκθέσεις, επιβεβαιώνοντας τη ζωντάνια και τη συνέχεια του θεσμού.

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στην πρόσφατη βράβευση της Αθηνάς Σχινά από την Ακαδημία Αθηνών, με αφορμή τη συμπλήρωση πενήντα ετών συνεχούς παρουσίας και προσφοράς στα γράμματα και τις τέχνες, ενώ ευχαρίστησε τους συμμετέχοντες καλλιτέχνες, τους συλλέκτες, τις αίθουσες τέχνης, τους χορηγούς και όλους όσοι συνέβαλαν στην πραγματοποίηση της φετινής διοργάνωσης.

Η έκθεση επενδύεται από διακριτική μουσική υπόκρουση, ενώ σύντομα επιτοίχια κείμενα της επιμελήτριας λειτουργούν όχι ως επεξηγήσεις αλλά ως αφορμές για στοχασμό και προσωπική «ανάγνωση» των έργων. Όπως άλλωστε υποστηρίζει η ίδια η Αθηνά Σχινά, τα έργα τέχνης δεν λύνουν αινίγματα· ο ανθρώπινος στοχασμός προσπαθεί να τα προσεγγίσει, θέτοντας ερωτήματα στη θέση των βεβαιοτήτων.

Ίσως γι’ αυτό η παρουσίαση των 32ων ΠΛΟΩΝ έπαψε γρήγορα να θυμίζει μια συμβατική συνέντευξη Τύπου και μετατράπηκε σε μια περιπλάνηση ανάμεσα στη μυθολογία, τη φιλοσοφία και τη σύγχρονη εμπειρία της εικόνας, παραμένοντας ταυτόχρονα απολύτως πιστή στον πυρήνα και στο πνεύμα της ίδιας της έκθεσης: ότι ο άνθρωπος, διαχρονικά, «εν εικόνι διαπορεύεται».

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ

Επιμέλεια Έκθεσης και Καταλόγου: Αθηνά Σχινά, Ιστορικός Τέχνης & Θεωρίας του Πολιτισμού (ΕΚΠΑ)
Εγκαίνια : Σάββατο 25 Ιουλίου, 8μμ.
Διάρκεια έκθεσης : 25/07 – 4/10/2026
Ημέρες και ώρες λειτουργίας: 10.30 – 14.30 & 18.30 – 21.30 καθημερινά, εκτός Τρίτης.

Διεθνές Φεστιβάλ Άνδρου

Εγκαίνια: Σάββατο 25 Ιουλίου 2026, 20:00 | Διάρκεια έκθεσης: 25/07 – 4/10/2026.

Ώρες λειτουργίας: 10:30–14:30 και 18:30–21:30 καθημερινά, εκτός Τρίτης.

Ίδρυμα Πέτρου & Μαρίκας Κυδωνιέως, Χώρα Άνδρου.