«ΒΛΕΜΜΑ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ» – ΟΙ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ ΤΗΣ JOAN LEIGH FERMOR ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΗΣ ΥΔΡΑΣ

Γράφει η Έλενα Ντάκουλα

JOAN LEIGH FERMOR

Η έκθεση «Βλέμμα στον κόσμο. Οι φωτογραφίες της Joan Leigh Fermor», που εγκαινιάζεται στις 9 Μαΐου 2026 στο ΓΑΚ / Ιστορικό Αρχείο – Μουσείο Ύδρας, αποτελεί μια συνολική αναδρομή στο φωτογραφικό έργο της Joan Leigh Fermor (1912 -2003), συντρόφου του συγγραφέα Patrick Leigh Fermor (1915 – 2011). Βασισμένη στο ομώνυμο λεύκωμα The Outward Gaze. The photographs of Joan Leigh Fermor, παρουσιάζει εικόνες από την Ελλάδα αλλά και από ταξίδια στην Ευρώπη, τη Μέση Ανατολή, τη Βόρεια Αφρική και την Καραϊβική, τις δεκαετίες του 1940 και του 1950.

Η Joan Leigh Fermor υπήρξε μια ανήσυχη και αντισυμβατική προσωπικότητα, με έντονο καλλιτεχνικό ένστικτο και βαθιά ελευθερία βλέμματος. Έγινε γνωστή ήδη από το 1940, όταν κατέγραψε με τον φακό της τις δραματικές εικόνες από τους βομβαρδισμούς του Λονδίνου κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου – φωτογραφίες που έμελλε να σηματοδοτήσουν μια ζωή γεμάτη ταξίδια, εμπειρίες και διαρκή αναζήτηση. Το 1944 γνώρισε στην Αίγυπτο τον Patrick Leigh Fermor και μαζί διαμόρφωσαν μια μακρόχρονη, αντισυμβατική σχέση, που κατέληξε στον γάμο τους το 1968, λίγα χρόνια μετά την εγκατάστασή τους στην Καρδαμύλη, στο σπίτι που έχτισαν μαζί και το οποίο αργότερα κληροδότησαν στο Μουσείο Μπενάκη.

Με τη φωτογραφική της μηχανή Rolleiflex διαρκώς μαζί της, η Joan Leigh Fermor κατέγραψε ανθρώπους, τοπία και στιγμές καθημερινότητας με μια ματιά διακριτική, λυρική και βαθιά ανθρώπινη. Οι εικόνες της αποτυπώνουν την αγάπη της για τη φύση, την ιστορία και την αυθεντικότητα των τόπων, ενώ αναδεικνύουν έναν κόσμο που σε μεγάλο βαθμό έχει πια χαθεί. Παρότι υπήρξε ιδιαίτερα ταλαντούχος φωτογράφος, δεν ενδιαφέρθηκε ποτέ να προωθήσει τον εαυτό της επαγγελματικά.  Φωτογράφιζε κυρίως από προσωπική ανάγκη και ευχαρίστηση, ενώ πολλές από τις φωτογραφίες της συνόδευσαν τα εμβληματικά βιβλία του συζύγου της για την Ελλάδα, Μάνη (1958) και Ρούμελη (1966).

Ιδιαίτερη θέση στο έργο της κατέχει η Ύδρα, όπου έζησε για δύο χρόνια τη δεκαετία του 1950 μαζί με τον Patrick Leigh Fermor στο σπίτι του Υδραίου ζωγράφου Νίκου Χατζηκυριάκου-Γκίκα. Εκεί βρέθηκαν μέσα σε έναν στενό κύκλο σημαντικών καλλιτεχνών και δημιουργών της εποχής, αναπτύσσοντας παράλληλα στενή φιλία με τον ζωγράφο John Craxton. Το νησί παρουσιάζεται μέσα από τις φωτογραφίες της όχι απλώς ως σκηνικό, αλλά ως ζωντανός τόπος έμπνευσης και δημιουργικής συνύπαρξης. Οι εικόνες της αποτυπώνουν μια Ύδρα αυθεντική, ήσυχη και βαθιά ανθρώπινη, πριν από τις αλλαγές που έφερε ο χρόνος και η τουριστική ανάπτυξη.

Το φωτογραφικό αρχείο της Joan Leigh Fermor, που φυλάσσεται στην Εθνική Βιβλιοθήκη της Σκωτίας, περιλαμβάνει περίπου 5.000 φωτογραφίες, διαφάνειες και εκτυπώσεις εξ επαφής. Από αυτό το εκτενές υλικό επιλέχθηκαν περίπου 50 φωτογραφίες για την έκθεση, την επιμέλεια της οποίας ανέλαβε ο ιστορικός τέχνης Xavier Francesco Salomon, ενώ τον σχεδιασμό της παρουσίασης υπογράφει η Olivia Stewart σε συνεργασία με τη Ναταλία Μπούρα. Οι τοποθεσίες και οι ημερομηνίες των λήψεων δεν συμπεριλήφθηκαν στην έκθεση, καθώς κρίθηκε ότι δεν έχουν τόση σημασία όσο το ίδιο το βλέμμα της Joan Leigh Fermor -ένα βλέμμα ήσυχο, ποιητικό και διαχρονικό, που μετατρέπει την καθημερινότητα σε εικόνα βαθιάς ευαισθησίας.

Η έκθεση είναι προϊόν συνεργασίας του ΓΑΚ/Ιστορικού Αρχείου Μουσείου Ύδρας με το Μουσείο Μπενάκη.

Ιστορικό Αρχείο – Μουσείο Ύδρας

Ώρες λειτουργίας: Καθημερινά 9:00–16:00. Από 1η Ιουνίου και 19:30 – 21:30

Η Έλενα Ντάκουλα σπούδασε Διαφήμιση και Δημόσιες Σχέσεις και εργάστηκε στο τμήμα Δημοσίων Σχέσεων της “AVINOIL S.A.” του Ομίλου Βαρδινογιάννη και της ημερήσιας εφημερίδας «Μεσημβρινή» του ιδίου Ομίλου καθώς και στο τμήμα Διεθνών Συναλλαγών της Εθνικής Τράπεζας της Ελλάδας, στο υποκατάστημα της Βοστώνης.

Σταμάτησε να εργάζεται όταν γεννήθηκε το πρώτο της παιδί και επέστρεψαν στην Ελλάδα. Όταν ο χρόνος της το επέτρεψε έμαθε ισπανικά, κληρώθηκε στο Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο και ολοκλήρωσε επιτυχώς το πρόγραμμα «Ισπανική Γλώσσα και Πολιτισμός».

Πιστεύοντας στη δια βίου μάθηση παρακολούθησε κύκλους σεμιναρίων για φιλοσοφία, τέχνη και πολιτισμό, τα οποία εκπονήθηκαν από την «Ακαδημία Πλάτωνα» και τον «Κωστή Παλαμά», υπό την αιγίδα του Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών.

Λάτρης της Αθήνας, δείχνει μεγάλο ενδιαφέρον σε ό,τι αφορά τα πολιτιστικά δρώμενα της πόλης με ενεργό συμμετοχή και εθελοντική εργασία σε αντίστοιχες ομάδες, συλλόγους και σωματεία.

Εκτός από τα ταξίδια και τη Σίφνο αγαπάει πολύ τα ζώα έχοντας ιδιαίτερη αδυναμία στις 7 οικόσιτες γάτες της.

Αρθρογραφεί στην https://www.athensvoice.gr και στο διαδίκτυο. Είναι παντρεμένη και έχει δύο κόρες.