«ΜΕΣΟΛΟΓΓΙ 1826. Διακόσια χρόνια από την Έξοδο.»

Κείμενο της ‘Ελενας Ντάκουλα για την μεγάλη επετειακή έκθεση του Μουσείου Μπενάκη

MESSOLONGHI 1826

Με αφορμή τη συμπλήρωση διακοσίων ετών από την Έξοδο του Μεσολογγίου, το Μουσείο Μπενάκη διοργανώνει μια μεγάλη επετειακή έκθεση αφιερωμένη στην Ιερά Πόλη και στον ηρωισμό των υπερασπιστών της. Η έκθεση επιχειρεί μια συνολική, διαχρονική προσέγγιση του γεγονότος, αναδεικνύοντας τόσο την ιστορική του βαρύτητα όσο και τη βαθιά του απήχηση στη διεθνή κοινή γνώμη.

Μέσα από περίπου διακόσια εκθέματα –πίνακες, χαρακτικά, σχέδια, βιβλία, εφήμερα έντυπα, ποιήματα, θεατρικά και μουσικά έργα– παρουσιάζεται ένα ευρύ φάσμα της εικονογραφίας του Μεσολογγίου, της Ελληνικής Επανάστασης και του φιλελληνικού κινήματος. Ιδιαίτερη θέση κατέχει το υλικό του 1826, χρονιά-ορόσημο, που αποτυπώνει τον άμεσο συγκλονισμό που προκάλεσε η καταστροφή της πόλης και τη μετατροπή της τραγωδίας σε διεθνές σύμβολο ελευθερίας.

Η έκθεση δεν περιορίζεται σε μια απλή παράθεση τεκμηρίων· επιχειρεί μια συνολική αφήγηση, όπου η εικόνα συνομιλεί με το αρχειακό υλικό και η αισθητική με την ιστορική μνήμη. Αναπτύσσεται  σε έξι ενότητες: από το προεπαναστατικό Μεσολόγγι και τις πρώτες φάσεις της Επανάστασης, στη σταδιακή ανάδυση και ενίσχυση του φιλελληνισμού· από τους θανάτους του Μάρκου Μπότσαρη και του Λόρδου Βύρωνα έως τη μεγάλη Πολιορκία και την Έξοδο· και από εκεί, στη διεθνή παρέμβαση που οδήγησε στο Ναβαρίνο και στη συγκρότηση του ανεξάρτητου ελληνικού κράτους. Η τελευταία ενότητα παρακολουθεί την καθιέρωση του Μεσολογγίου ως διαχρονικού συμβόλου του Αγώνα.

Συνοδεύεται δε από δίγλωσσο επιστημονικό κατάλογο, προσφέροντας  μια σύνθετη ανάγνωση του γεγονότος: ιστορική, εικαστική και ιδεολογική.  Η έκθεση λειτουργεί ως γέφυρα ανάμεσα στο τεκμήριο και τη μνήμη — και από την αίθουσα του μουσείου ο επισκέπτης οδηγείται αναπόφευκτα εκεί όπου η Ιστορία υπερέβη το ίδιο το γεγονός: στο «αλωνάκι» του Μεσολογγίου.

Επιμελητές της είναι οι Κωνσταντίνος Ι. Στεφανής, Σπυριδούλα Δημητρίου και John Robertson — με την τελευταία να προέρχεται από την ομογένεια — ενώ ο σχεδιασμός της οφείλεται στη Ναταλία Μπούρα, υπεύθυνη Αρχείων Νεοελληνικής Αρχιτεκτονικής του Μουσείου Μπενάκη.

Ξεχωριστή σημασία αποκτά, τέλος, για την ομογένεια της Αυστραλίας το γεγονός ότι η παρουσίαση αυτού του υλικού λειτουργεί ως ζωντανός δεσμός ιστορικής μνήμης ανάμεσα στη μητροπολιτική Ελλάδα και τον απόδημο ελληνισμό, υπενθυμίζοντας ότι το Μεσολόγγι δεν ανήκει μόνο στο παρελθόν, αλλά και στη διαρκή ταυτότητα του ελληνισμού όπου γης.

Η «Ιερά Πόλη», το αλωνάκι της Ιστορίας και η παγκόσμια αντήχησή του

«Ιερά Πόλη» — χαρακτηρισμός που αποδόθηκε επισήμως με βασιλικό διάταγμα του Γεωργιος Β΄ το 1937, συμπυκνώνει την εμπειρία μιας πόλης που μετέτρεψε «μια χεριά τόπο», ένα «αλωνάκι», σε πεδίο πατριωτικής ανάτασης, συλλογικής δράσης, ηθικής αντοχής και αξιοπρέπειας.

Με την έναρξη της Επανάστασης, το Μεσολόγγι πρωτοστατεί στα γεγονότα της Ρούμελης. Το 1822 πολιορκείται για πρώτη φορά· την άμυνα οργανώνει ο Μάρκος Μπότσαρης, που πέφτει ηρωικά το 1823. Το 1824, στο Αιτωλικό, δικάζεται ο Γεώργιος Καραϊσκάκης, ενώ ο θάνατος του Λόρδου Βύρωνα συγκλονίζει την Ευρώπη, μετατρέποντας την ελληνική υπόθεση σε παγκόσμιο σύμβολο.

Η δεύτερη πολιορκία (1825–1826) μετατρέπει την πόλη σε κλειστό σύμπαν αντίστασης. Κάτοικοι, αγωνιστές από κάθε γωνιά της Ελλάδας, φιλέλληνες και οι ναύτες του Ανδρέα Μιαούλη συγκροτούν μια κοινότητα αποφασισμένη να αντέξει, παρά την πείνα, τις κακουχίες και την ασφυκτική πίεση. Ο Ελβετός φιλέλληνας Ιωάννης Ιάκωβος Μάγερ, τυπώνοντας τα «Ελληνικά Χρονικά» μέσα στην πολιορκημένη πόλη, εμψυχώνει τους υπερασπιστές και θεμελιώνει ουσιαστικά τον ελληνικό Τύπο — μια πράξη αντίστασης όχι μόνο στρατιωτικής αλλά και πνευματικής.

Τη νύχτα της 10ης Απριλίου 1826, οι πολιορκημένοι πραγματοποιούν την Έξοδο· το «αλωνάκι» γίνεται παγκόσμια ηχώ. «Άκρα του τάφου σιωπή» — κι όμως, από αυτή τη σιωπή γεννιέται μια κραυγή που διαπερνά σύνορα και εποχές. Η θυσία του Μεσολογγίου συμβάλλει στον τερματισμό των εμφύλιων αντιπαραθέσεων και στην ενότητα των Ελλήνων απέναντι στον αναβαθμισμένο, τακτικό στρατό. Το Μεσολόγγι δεν είναι πια μόνο τόπος· είναι σύμβολο.

Στους στίχους του κορυφαίου ποιητικού συνθέματος του Δ. Σολωμού  “Ελεύθεροι Πολιορκημένοι“, «Τα μάτια μου δεν είδαν τόπον ενδοξότερον από τούτο το αλωνάκι», συμπυκνώνεται η ηθική κορύφωση της στιγμής.

 Μετά την Έξοδο, η καλλιτεχνική φιλελληνική παραγωγή φτάνει στη μέγιστη ακμή της. Τον Μάιο του 1826, στο Παρίσι, οργανώνεται μεγάλη έκθεση στη Galerie Lebrun, όπου συγκεντρώνεται πλήθος έργων με ελληνικά θέματα. Εκεί παρουσιάζεται, η ελαιογραφία «Η Ελλάδα στα ερείπια του Μεσολογγίου» του Eugène Delacroix: μια χλωμή, όμορφη αλλά εξαντλημένη γυναικεία μορφή λυγίζει πάνω στα χαλάσματα της πόλης· κάτω από τα ερείπια διακρίνονται τα μέλη των νεκρών, ενώ η ίδια γονατίζει με τα χέρια απλωμένα σε κίνηση ικεσίας. Η δραματοποιημένη εικόνα επιδιώκει να εγείρει συνειδήσεις, να καταστήσει σαφές ότι η τραγωδία του Μεσολογγίου αφορά ολόκληρη την Ευρώπη.

Στο ίδιο φιλελληνικό κλίμα, η μουσική του Gioachino Rossini αντηχεί ως ηχητική συμπαράσταση στον ελληνικό αγώνα, αποδεικνύοντας ότι η τέχνη — εικαστική ή μουσική — μπορεί να λειτουργήσει ως φορέας πολιτικής ευαισθητοποίησης.

Η Έξοδος του Μεσολογγίου θα αποτελέσει το σημαντικότερο κεφάλαιο, αν όχι ολόκληρης της Επανάστασης, σίγουρα της δεύτερης φάσης της, καθώς θεωρήθηκε το έναυσμα για την ενεργή παρέμβαση των Μεγάλων Δυνάμεων και την οριστική διευθέτηση του ελληνικού ζητήματος. Οι Ευρωπαίοι καλλιτέχνες συνεχίζουν να εμπνέονται από το γεγονός μέχρι τα μέσα του 19ου αιώνα, οπότε τη σκυτάλη λαμβάνει η εγχώρια παραγωγή.

Στα μέσα του αιώνα, καθώς αρχίζει να θεμελιώνεται η εθνική συλλογή μνήμης, ο εκ Μονάχου ορμώμενος Θεόδωρος Βρυζάκης, ο κατεξοχήν ζωγράφος της Επανάστασης, φιλοτεχνεί την ελαιογραφία «Η Έξοδος του Μεσολογγίου». Η σύνθεση, από τα πλέον αναγνωρίσιμα έργα της ελληνικής ιστορικής ζωγραφικής του 19ου αιώνα, ακροβατεί ανάμεσα στον ρεαλισμό και τον συμβολισμό, καθαγιάζοντας μέσα από την απόφαση των Ελευθέρων Πολιορκημένων ολόκληρο τον Αγώνα των Ελλήνων.

Έτσι, από το «αλωνάκι» του Σολωμού έως τα καμβάδες των ρομαντικών και τη συγκρότηση της εθνικής εικονογραφίας, το Μεσολόγγι παραμένει τόπος όπου «άκρα του τάφου σιωπή» και ηχώ ελευθερίας συνυπάρχουν — ένας μικρός τόπος με μέγεθος αιωνιότητας.

Η έκθεση είναι ανοιχτή τις ημέρες & ώρες λειτουργίας του μουσείου. 

Πληροφορίες επίσκεψης

Πληροφορίες πρόσβασης

Όλες οι φωτογραφίες έχουν δοθεί από το Μουσείο Μπενάκη και είναι του ©Λεωνίδα Κουργιαντάκη / Leonidas Kourgiantakis, εκτός από αυτές που έχουν διαφορετική σήμανση και ανήκουν στην ©Έλενα Ντάκουλα.

Η Έλενα Ντάκουλα σπούδασε Διαφήμιση και Δημόσιες Σχέσεις και εργάστηκε στο τμήμα Δημοσίων Σχέσεων της “AVINOIL S.A.” του Ομίλου Βαρδινογιάννη και της ημερήσιας εφημερίδας «Μεσημβρινή» του ιδίου Ομίλου καθώς και στο τμήμα Διεθνών Συναλλαγών της Εθνικής Τράπεζας της Ελλάδας, στο υποκατάστημα της Βοστώνης.

Σταμάτησε να εργάζεται όταν γεννήθηκε το πρώτο της παιδί και επέστρεψαν στην Ελλάδα. Όταν ο χρόνος της το επέτρεψε έμαθε ισπανικά, κληρώθηκε στο Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο και ολοκλήρωσε επιτυχώς το πρόγραμμα «Ισπανική Γλώσσα και Πολιτισμός».

Πιστεύοντας στη δια βίου μάθηση παρακολούθησε κύκλους σεμιναρίων για φιλοσοφία, τέχνη και πολιτισμό, τα οποία εκπονήθηκαν από την «Ακαδημία Πλάτωνα» και τον «Κωστή Παλαμά», υπό την αιγίδα του Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών.

Λάτρης της Αθήνας, δείχνει μεγάλο ενδιαφέρον σε ό,τι αφορά τα πολιτιστικά δρώμενα της πόλης με ενεργό συμμετοχή και εθελοντική εργασία σε αντίστοιχες ομάδες, συλλόγους και σωματεία.

Εκτός από τα ταξίδια και τη Σίφνο αγαπάει πολύ τα ζώα έχοντας ιδιαίτερη αδυναμία στις 7 οικόσιτες γάτες της.

Αρθρογραφεί στην https://www.athensvoice.gr και στο διαδίκτυο. Είναι παντρεμένη και έχει δύο κόρες.