Platon: «Δεν έχω απαντήσεις. Η δουλειά μου είναι να θέτω ερωτήματα»

Γράφει η Έλενα Ντάκουλα

PEOPLE POWER

Η έκθεση PEOPLE POWER που φιλοξενείται από τις 5 Νοεμβρίου 2026 έως τις 31 Ιανουαρίου 2027 στο Μουσείο Μπενάκη, παρουσιάζει την πρώτη μεγάλη μουσειακή αναδρομή στο έργο του Platon (Πλάτων Αντωνίου), του παγκοσμίως αναγνωρισμένου, ελληνικής καταγωγής Βρετανού φωτογράφου, ο οποίος μετρά ήδη σαράντα χρόνια δημιουργικής πορείας.

Η επιλογή της Αθήνας και του Μουσείου Μπενάκη έχει για τον ίδιο ιδιαίτερη σημασία: εδώ βρίσκονται οι ρίζες του και εδώ θέλησε να επιστρέψει το έργο του, όπως χαρακτηριστικά είπε, «να το φέρει πίσω στο σπίτι του». Μιλώντας για την έκθεση, την οποία χαρακτήρισε τη μεγαλύτερη που έχει παρουσιάσει ποτέ σε μουσείο, συνέδεσε τη διαδρομή του με μια πραγματική Οδύσσεια: ένα ταξίδι σαράντα χρόνων που τον φέρνει πίσω στον τόπο από όπου ξεκίνησε.

Στον φακό του έχουν βρεθεί παγκόσμιοι ηγέτες, προσωπικότητες του πολιτισμού, καλλιτέχνες, διάσημοι, πρωτοπόροι της τεχνολογίας, ακτιβιστές για τα ανθρώπινα δικαιώματα αλλά και άνθρωποι που βρίσκονται στο περιθώριο της κοινωνίας. Τα πορτρέτα του έχουν κοσμήσει περισσότερα από 30 εξώφυλλα του περιοδικού TIME, ενώ οι φωτογραφίες του έχουν δημοσιευθεί σε κορυφαία διεθνή έντυπα, όπως τα The New Yorker, Rolling Stone, Vogue και Vanity Fair. Ξεχωρίζει για την ικανότητά του να συνδέεται ουσιαστικά με τους ανθρώπους που φωτογραφίζει, πέρα από την ιδιότητα, τη φήμη ή τη θέση τους.

Η έκθεση φέρνει κοντά εμβληματικά πορτρέτα από τη διεθνή του πορεία και μια ξεχωριστή ενότητα αφιερωμένη στην Πάρο, τον τόπο της ελληνικής καταγωγής του. Δύο φαινομενικά διαφορετικοί κόσμοι, που συναντιούνται στην ίδια ερώτηση: τι είναι αυτό που μας κάνει ανθρώπους;

Υπάρχει, μάλιστα, ένα απλό αντικείμενο που συμπυκνώνει αυτή τη φιλοσοφία: ένα μικρό ξύλινο κουτί, ένα apple box, πάνω στο οποίο κάθονται όλοι όσοι φωτογραφίζει. Από τον πιο ισχυρό και πλούσιο άνθρωπο του κόσμου μέχρι εκείνον που δεν έχει καμία εξουσία ή περιουσία. Στο ίδιο κουτί έχουν καθίσει ο Πούτιν, Αμερικανοί πρόεδροι και πολιτικοί ηγέτες, αλλά και υπερασπιστές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και άνθρωποι που έχουν βιώσει τη βία και την καταπίεση. «Περισσότεροι παγκόσμιοι ηγέτες έχουν καθίσει σε αυτό το κουτί απ’ ό,τι σε οποιαδήποτε άλλη καρέκλα στην ιστορία», λέει χαμογελώντας. Η επιλογή δεν είναι τυχαία: το κουτί αφαιρεί τα σύμβολα της ισχύος, τις πολυτελείς καρέκλες και τα επίσημα σκηνικά. Όλοι βρίσκονται στην ίδια θέση, απέναντι στον φακό. «Αυτό είναι, για μένα, δημοκρατία», εξηγεί.

Ο Platon είναι ένας εξαιρετικά ζωντανός αφηγητής. Στην παρουσίαση και την ξενάγηση δεν περιορίζεται σε τεχνικές λεπτομέρειες ή ιστορίες διάσημων προσώπων. Συνδέει τις εικόνες με την εποχή μας, την πολιτική, την τεχνολογία και τις ανθρώπινες σχέσεις. «Κάτι πολύ σημαντικό που θέλω να γνωρίζετε όλοι είναι ότι δεν πρέπει ποτέ να συγχέουμε την τέχνη με την προβολή ή την προώθηση κάποιου προσώπου», επιμένει. Το γεγονός ότι έχει φωτογραφίσει προέδρους, πολιτικούς, καλλιτέχνες και ανθρώπους με τεράστια δημόσια επιρροή δεν σημαίνει ότι υιοθετεί τις απόψεις ή τις πράξεις τους. Η φωτογραφία δεν είναι “δήλωση υποστήριξης”· είναι μια πρόσκληση να σταθούμε απέναντι σε ένα πρόσωπο χωρίς να βιαστούμε να το κατατάξουμε.

Σε μια εποχή που κυριαρχείται από την υπερπληροφόρηση, την απόσπαση της προσοχής και τη διαρκή πόλωση, η ανάγκη αυτή γίνεται ακόμη πιο επιτακτική. Θυμάται την εποχή που αλλάζαμε συνεχώς τηλεοπτικά κανάλια αναζητώντας κάτι ενδιαφέρον. Σήμερα, κάνουμε το ίδιο με το ατελείωτο scrolling στα κοινωνικά δίκτυα. Η τεχνολογία μάς συνδέει, αλλά συχνά μας απομακρύνει. «Είμαστε η γενιά της συνδεσιμότητας που αποσυνδέθηκε από τον εαυτό της», σχολιάζει.

«Δεν έχω απαντήσεις. Η δουλειά μου είναι να θέτω ερωτήματα», λέει χαμογελώντας, παραπέμποντας στον αρχαίο συνονόματό του, τον Πλάτωνα, και στη φιλοσοφική παράδοση της αναζήτησης της αλήθειας μέσα από τον διάλογο. Δεν θεωρεί ότι η φωτογραφία μπορεί να λύσει τα προβλήματα του κόσμου.  Δεν θεωρεί ότι η φωτογραφία μπορεί να λύσει τα προβλήματα του κόσμου. Μπορεί, όμως, να δημιουργήσει μια στιγμή επαφής: να μας κάνει να σταματήσουμε, να παρατηρήσουμε και να αναγνωρίσουμε κάτι κοινό σε έναν άνθρωπο που μέχρι τότε θεωρούσαμε εντελώς διαφορετικό από εμάς.

Οι ιστορίες του από τις φωτογραφίσεις φωτίζουν αυτή την προσέγγιση. Θυμάται τον Ozzy Osbourne να συγκινείται όταν η συζήτηση στράφηκε στη σύζυγό του, αλλά και τον Mike Tyson να αποκαλύπτει μια απροσδόκητα ευάλωτη πλευρά του. Η δύναμη και η διασημότητα δεν εξαφανίζουν την ανθρώπινη ευαισθησία. Αντίστοιχα, όταν φωτογραφίζει ανθρώπους που έχουν υποστεί βία, δεν θέλει να τους παρουσιάζει ως αβοήθητα θύματα. Στην ενότητα για τις γυναίκες του Κονγκό, που επέζησαν από σεξουαλική βία, αναδεικνύει τη δύναμη, την αξιοπρέπεια και την αλληλεγγύη τους. Οι γυναίκες αυτές στηρίζουν άλλες γυναίκες και παιδιά, μετατρέποντας την προσωπική τους εμπειρία σε πράξη αντίστασης. Αυτή είναι και η φιλοσοφία πίσω από το μη κερδοσκοπικό εγχείρημά του, The People’s Portfolio, που αναδεικνύει ανθρώπους οι οποίοι υπερασπίζονται τα ανθρώπινα δικαιώματα.

Στην έκθεση, ο διάλογος ανάμεσα στην εξουσία και σε εκείνους που την αμφισβητούν αποκτά κυριολεκτική μορφή. Στον λεγόμενο «διάδρομο της εξουσίας», πορτρέτα ηγετών τοποθετούνται απέναντι από εικόνες ανθρώπων που αντιστέκονται σε αυτούς. Είναι μια συνάντηση που στην πραγματική ζωή μπορεί να μην πραγματοποιηθεί ποτέ. Στον εκθεσιακό χώρο, όμως, οι δύο πλευρές βρίσκονται πρόσωπο με πρόσωπο.

Η δεύτερη ενότητα μάς μεταφέρει στην Πάρο. Εκεί μεγάλωσε ο Platon, στο χωριό Λεύκες, σε μια εποχή χωρίς τη σημερινή τεχνολογική ευκολία. Θυμάται το μοναδικό τηλέφωνο του χωριού, στο ταχυδρομείο, όπου οι κάτοικοι τηλεφωνούσαν και οι γιαγιάδες άκουγαν τις συνομιλίες. Τα νέα κυκλοφορούσαν από στόμα σε στόμα. Το αποκαλεί με χιούμορ «social media 1.0».

Το 1985 απέκτησε την πρώτη του φωτογραφική μηχανή και άρχισε να φωτογραφίζει τους ανθρώπους που γνώριζε και αγαπούσε. Με τον καιρό συνειδητοποίησε ότι οι εικόνες του κατέγραφαν έναν τρόπο ζωής που άλλαζε γρήγορα και σε μεγάλο βαθμό χανόταν. Δεν επιχειρεί, ωστόσο, να παρουσιάσει το παρελθόν ως ειδυλλιακό. Η ζωή στο χωριό ήταν δύσκολη. Εκείνο που τον συγκινεί είναι η σχέση των ανθρώπων με τη φύση, η αίσθηση του μέτρου και η κατανόηση των κύκλων της ζωής.

Κατά την ξενάγηση στέκεται ιδιαίτερα στα λευκά φόντα των πορτρέτων, εμπνευσμένα από τα λευκά σπίτια της Πάρου, αλλά και σε μια εικόνα που συνδέει με την ιστορία ενός χωρικού και του πέτρινου τοίχου του. Κάθε πέτρα έχει διαφορετικό σχήμα, εξηγεί, αλλά όλες μαζί μπορούν να σχηματίσουν κάτι αρμονικό. Μια μεταφορά για την κοινωνία: δεν χρειάζεται να μοιάζουμε για να συνυπάρχουμε.

Ο Platon μιλά επίσης για την ακεραιότητα της εικόνας. Αποφεύγει τα φίλτρα και την υπερβολική επεξεργασία, επιδιώκοντας να διατηρεί την αλήθεια του προσώπου. Η δουλειά του με τον επί χρόνια συνεργάτη του, τον ρετουσέρ Bob, μπορεί να είναι εξαιρετικά επίπονη, αλλά δεν αποσκοπεί στο να μεταμορφώσει τον άνθρωπο. Ακόμη και οι επιλογές ανάμεσα στο ασπρόμαυρο και το χρώμα υπηρετούν τη συναισθηματική ατμόσφαιρα κάθε εικόνας.

Η επιστροφή στην Ελλάδα και η παρουσίαση αυτής της δουλειάς στην Αθήνα έχουν για τον ίδιο χαρακτήρα ευγνωμοσύνης. Είναι ένας τρόπος να επιστρέψει κάτι στον τόπο που τον διαμόρφωσε. Και ίσως εδώ βρίσκεται η πιο ουσιαστική σύνδεση των δύο ενοτήτων: από τους ανθρώπους που κρατούν στα χέρια τους την εξουσία έως εκείνους που ζουν μακριά από τα κέντρα της, όλοι αξίζουν να ιδωθούν πέρα από τις ταμπέλες τους.

«Η δική μου ζωή βασίστηκε στην περιέργεια, όχι στην κριτική», λέει ο Platon. Και καταλήγει «Δεν είμαι αρκετά έξυπνος για να ξέρω αν αυτό που έκαναν όλοι αυτοί που φωτογράφισα ήταν σωστό ή λάθος.  Αυτό πρέπει εσείς να αποφασίσετε.  Εγώ σας κρατάω έναν καθρέφτη και σας λέω: κοιτάξτε την αντανάκλασή σας και διεξάγετε μία σοβαρή συζήτηση για την εποχή που ζούμε. Μου δίνει μεγάλη πίστη στην ανθρώπινη φύση το γεγονός  ότι βρισκόμαστε όλοι σε μία κρίσιμη στιγμή όπου μπορούμε να αυτοδιορθωθούμε.  Και πιστεύω πως αυτή ακριβώς είναι η πρόκληση της έκθεσης προς την κοινωνία να αναρωτηθούμε και να ρωτήσουμε: «Βρισκόμαστε στον σωστό δρόμο; »

ΜΟΥΣΕΙΟ ΜΠΕΝΑΚΗ

ΠΕΙΡΑΙΩΣ 138

Πειραιώς 138 & Ανδρονίκου, 118 54 Αθήνα

Πέμπτη, Κυριακή:10:00-18:00

Παρασκευή, Σάββατο: 10:00-22:00

Κλειστό: Δευτέρα, Τρίτη, Τετάρτη. 

#peoplepowerplaton

Η Έλενα Ντάκουλα σπούδασε Διαφήμιση και Δημόσιες Σχέσεις και εργάστηκε στο τμήμα Δημοσίων Σχέσεων της “AVINOIL S.A.” του Ομίλου Βαρδινογιάννη και της ημερήσιας εφημερίδας «Μεσημβρινή» του ιδίου Ομίλου καθώς και στο τμήμα Διεθνών Συναλλαγών της Εθνικής Τράπεζας της Ελλάδας, στο υποκατάστημα της Βοστώνης.

Σταμάτησε να εργάζεται όταν γεννήθηκε το πρώτο της παιδί και επέστρεψαν στην Ελλάδα. Όταν ο χρόνος της το επέτρεψε έμαθε ισπανικά, κληρώθηκε στο Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο και ολοκλήρωσε επιτυχώς το πρόγραμμα «Ισπανική Γλώσσα και Πολιτισμός».

Πιστεύοντας στη δια βίου μάθηση παρακολούθησε κύκλους σεμιναρίων για φιλοσοφία, τέχνη και πολιτισμό, τα οποία εκπονήθηκαν από την «Ακαδημία Πλάτωνα» και τον «Κωστή Παλαμά», υπό την αιγίδα του Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών.

Λάτρης της Αθήνας, δείχνει μεγάλο ενδιαφέρον σε ό,τι αφορά τα πολιτιστικά δρώμενα της πόλης με ενεργό συμμετοχή και εθελοντική εργασία σε αντίστοιχες ομάδες, συλλόγους και σωματεία.

Εκτός από τα ταξίδια και τη Σίφνο αγαπάει πολύ τα ζώα έχοντας ιδιαίτερη αδυναμία στις 7 οικόσιτες γάτες της.

Αρθρογραφεί στην https://www.athensvoice.gr και στο διαδίκτυο. Είναι παντρεμένη και έχει δύο κόρες.